Cây Hương Phụ và 20+ công dụng không ngờ tới -1001 cây thuốc quý

Cây hương phụ là loại thảo dược có tác dụng khá tốt trong việc điều hòa kinh nguyệt, chữa đau bụng kinh, viêm tử cung mãn tính, các bệnh phụ nữ trước và sau sinh nở.… Nhưng cũng có nhiều trường hợp không nên sử dụng vì có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe.

Ngoài ra còn điều trị đau dạ dày do thần kinh, giúp sự tiêu hóa, ăn không tiêu, chữa nôn mửa, đau bụng, đi lỵ,…. đấy là 1 trong rất nhiều công dụng tuyệt vời của hương phụ.

Trong bài viết này, Duocphamfansipan.com sẽ cùng bạn đọc tìm hiểu về đặc điểm, tác dụng cũng như cách sử dụng loại cây thần kỳ này.

Hương phụ là cây gì

  • Tên khác: cỏ cú, củ gấu, củ gấu vườn, củ gấu biển, hải dương phụ…
  • Tên khoa học: Cyperus rotundus L.
  • Họ: Cói (Cyperaceae)

Là một loại cỏ khó tiêu diệt đối với nhà nông, nhưng là vị thuốc quý nếu biết sử dụng.

Hương phụ là cây gì

Hình ảnh cây Hương phụ 

Bạn nên xem thêm:

Sâm Ngọc Linh Và 13 Tác dụng chữa bệnh thần kỳ

Cây Sâm Đất và 17 công dụng chữa bệnh không ngờ

Các nhà đông y thường truyền nhau câu:

“Nam bất thiểu trần bì, nữ bất ly hương phụ”

Có nghĩa là chữa bệnh cho nam giới không thể thiếu được vị trần bì và cho nữ giới không thể thiếu vị hương phụ.

Trong khi làm cỏ, nếu biết xử lý thì vừa giải quyết được một loại cỏ dại vừa có thêm một vị thuốc quý.

Mô tả cây hương phụ

Đặc điểm cây

Hương phụ có hai loại với đặc điểm cụ thể như sau:

  • Hương phụ vườn: thân cỏ cao từ 20 đến 30 cm, phần rễ thương phình thành củ có nhiều đốt và có lông, màu nâu nhạt. Phần lá thường hẹp, dài và có bé. Phần hoa mọc thành tán xòe ra hình đăng ten. Quả có màu xám
  • Hương phụ biển: có thân rễ mảnh, rễ có thể phát triển thành củ có màu đen cao từ 15 đến 30 cm. Cụm hoa thường có 2-3 lá có màu nâu, dài từ 6 đến 12mm. Phần quả có hình trái xoan.

Phân bố

Loại cây này mọc ở rất nhiều nơi và thường rất khó để tiêu diệt triệt để vì chỉ cần một mẩu rễ nhỏ cũng có thể phát triển. Ngoài Việt Nam còn có nhiều ở một số nước châu Á như Indonexia, Nhật Bản, Triều Tiên, Hàn Quốc

Bộ phận dùng

Thân, rễ đã phơi khô

Phần rễ của cây hương phụ có giá trị điều trị bệnh

Phần rễ của cây hương phụ có giá trị điều trị bệnh

Bạn nên xem thêm:

Thu hái sơ chế: Cây thường được thu hoạch vào mùa thu, đốt bỏ phần lông và rễ con rồi đem phơi khô. Một số người còn đem luộc, đồ kỹ rồi mới phơi khô.

Bào chế thuốc

Hương phụ có thể được loại bỏ phần lông và tạp chất rồi nghiền vụn hoặc đem đi thái lát mỏng.

Người dùng có thể thái hương phụ thành từng lát mỏng rồi ngâm với giấm, ủ qua đêm. Sau đó đem hương phụ lên bếp sao cho hơi vàng rồi phơi khô. Trung bình 10kg hương phụ thì cần 2 lít giấm.

Bảo quản: Hương phụ thường được bảo quản ở những nơi khô thoáng, tránh ẩm mốc.

Thành phần hóa học

Qua phân tích, người ta phát hiện trong hương phụ có các thành phần như: b-selinen, cyperen, cyperol, cyperolen, a-cyperol, cyperotundon, patchoulenon,… Ngoài ra còn có chứa glycerol, linoleic, myristic, oleic, stearic…

Vị thuốc hương phụ

Tính vị: Theo đông y, hương phụ có vị hơi đắng, hơi ngọt, tính bình

Quy kinh: Quy kinh Can, tam tiêu

Tác dụng dược lý và chủ trị của hương phụ

Có khả năng hành trí, điều kinh, giải uất, giảm đau

Dùng trong điều trị kinh nguyệt không đều, viêm tử cung mãn tính, đau bụng kinh, ăn uống kém, đau dạ dày.

Cách dùng và liều lượng

Hương phụ thường được sắc, dùng dạng bột, viên hoặc ngâm rượu thuốc. Có trường hợp dùng kèm với các vị thuốc khác để chữa đau dạ dày, chữa bệnh phụ khoa.

Độc tính: Hầu như không có độc tính, khá an toàn khi sử dụng

Hương phụ thường được dùng:

1. Chữa kinh nguyệt không đều, thấy kinh đau bụng, viêm tử cung mãn tính, các bệnh phụ nữ trước và sau sinh đẻ.

2. Đau dạ dày do thần kinh, giúp sự tiêu hóa, ăn không tiêu, chữa nôn mửa, đau bụng, đi lỵ.

Ngày dùng 6-12g dưới dạng thuốc sắc, thuốc bột hay thuốc viên hoặc rượu thuốc.

Đơn thuốc có hương phụ

Cao hương ngải

Thành phần 1 ống: Hương phụ, ngải cứu, ích mẫu, lá bạch đồng nữ mỗi thứ 1g

Cách chế: Thêm nước vào sắc kỹ, cô đến còn 10ml, thêm đường vào cho đủ ngọt.

Đóng vào ống 10ml, hàn và hấp tiệt trùng (đun sôi và giữ sôi 1 giờ).

Thuốc có thể bảo quản trong nhiều năm không hỏng.

Chủ trị: Chữa kinh nguyệt không đều, thấy kinh đau bụng, khó sinh nở, khí hư bạch đới. Ngày uống từ 3-6 ống.

Muốn cho kinh nguyệt đều uống đón kinh, 10 ngày trước ngày dự đoán có kinh.

Uống luôn như vậy trong 2 hoặc 3 tháng. Có thể dùng lâu hơn.

—————————-

Đơn này do Đỗ Tất Lợi xây dựng và đưa vào áp dụng rộng rãi đầu tiên năm 1946 với tên Funux, năm 1955 đổi thành Cyperin.

Từ 1958 bộ môn dược liệu Trường đại học dược khoa đưa ra tên Hương Ngải và đã áp dụng thí nghiệm tại phòng khám phụ khoa bệnh viện C.

Theo báo cáo của bệnh viện C ngày 21/09/1961 thì theo dõi trên lâm sàng thấy tác dụng thông kinh rõ rệt, ảnh hưởng tới thông kinh tốt.

Đối với lượng huyết kinh, làm kinh ra nhiều, tới hơn, làm bệnh nhân phấn khởi.

Hiện nay trên thị trường Hà Nội có một loại thuốc điều kinh mang tên Điều kinh hương ngải đóng chai, có rượu. Đơn thuốc không hoàn toàn đúng đơn nói trên. Cần theo dõi phân biệt khi áp dụng.

—————————-

Thuốc ống HA1

Từ năm 1964, để tránh nhầm lẫn và tiết kiệm ống, tác giả đã đổi tên thuốc ống cao hương ngải HA1.

Thành phần mỗi ống: Ích mẫu, hương phụ, ngải cứu và lá bạch đồng nữ, mỗi thứ 2g (đặc gấp 2 so với ống cao hướng ngải).

Cách chế: Cũng như chế cao hương ngải. Ngoài ra đã áp dụng có kết quả trong một số trường hợp cao huyết áp. Mỗi ngày chỉ dùng 2-3 ống HA1.

Theo báo cáo của bệnh viện Việt – Tiệp Hải Phòng (Y học thực hành 5-1965) trên 90% bệnh nhân dùng thuốc đều phát biểu có cảm giác dễ chịu khi uống thuốc.

Uống thuốc này bệnh nhân thích hơn các tân dược vì không nóng.

Nhiều bệnh nhân so sánh rằng HA1 giảm nhức đầu chậm hơn resecpin nhưng êm dịu hơn, đồng thời lại khoan khoái dễ chịu vì ăn ngủ được và thậm chí tiếng kêu chim chíp tron đầu mất hẳn.

—————————-

Tại những nơi không có điều kiện đón ống, ta có thể sắc mỗi ngày 1 lần dùng cho cả ngày theo đơn thuốc sau đây:

Bài thuốc: Hương phụ, ngải cứu, ích mẫu, lá bạc đồng nữ mỗi vị 4 hay 6g.

Cách dùng: Thêm 300ml nước, đun sôi và giữ sôi trong nửa giờ. Thêm đường vào cho ngọt mà uống trong ngày.

Bạn nên xem thêm:

Tác dụng của hương phụ

1. Trị đau bao tử cơ năng và đau sườn ngực

Bài thuốc:

  • Hương phụ: 8g
  • Ô dược: 10g
  • Cam thảo: 4g

Cách dùng:

  • Sắc uống
  • Mỗi ngày 1 thang

2.Trị vị hàn khí thống

Bài thuốc:

  • Hương phụ: 10g
  • Lương khương: 10g

Cách dùng:

  • Sắc uống
  • Mỗi ngày 1 thang

3. Chữa rối loạn kinh nguyệt, đau bụng kinh

Bài thuốc 1:

  • Hương phụ: 15g
  • Trần bì: 15g
  • Ngải điệp: 15g
  • Nguyệt quý hoa: 2 đóa

Cách dùng:

  • Sắc uống
  • Mỗi ngày 1 thang

Bài thuốc 2:

  • Hương phụ: 20g
  • Ích mẫu: 10g

Cách dùng:

  • Sắc uống
  • Mỗi ngày 1 thang để trị đau bụng kinh

4. Điều trị đau ngực sườn

Bài thuốc:

  • Hương phụ: 10g
  • Diên hồ sách: 8g

Cách dùng:

  • Sắc uống
  • Mỗi ngày 1 thang

5. Trị đầy trướng bụng

Bài thuốc:

  • Hương phụ: 8g
  • Hải tảo: 4g

Cách dùng:

  • Nấu với rượu
  • Lấy phần nước mà uống và ăn cả hải tảo.

6. Điều trị rối loạn tiêu hóa, ăn không thấy ngon

Bài thuốc:

  • Hương phụ: 6g
  • Hậu phác: 10g
  • Bạch truật: 10g
  • Trần bì: 10g
  • Phục linh: 10g
  • Bán hạ: 10g
  • Sinh khương: 10g
  • Chỉ thực: 6g
  • Hoắc hương: 5g
  • Đậu khấu nhân: 5g
  • Mộc hương: 5g
  • Sa nhân: 3g
  • Cam thảo: 3g
  • Táo: 5 quả

Cách dùng:

  • Sắc uống trị ăn kém ngon, tiêu chạy, nôn, bụng đầy, tỳ vị hư nhược.

7. Chữa sa trực trường

Bài thuốc:

  • Hương phụ
  • Kinh giới tuệ

Cách dùng:

  • Lượng bằng nhau mang tán bột
  • Uống mỗi lần 8g
  • Nấu hương phụ và kinh giới để ngâm rửa bên ngoài.

8. Phụ nữ thai động, có thai nôn khan, nôn ra nước chua, ăn uống không thấy ngon và nằm ngồi khó khăn

Bài thuốc:

  • Hương phụ: 80g
  • Hoắc hướng: 8g
  • Cam thảo: 8g

Cách dùng:

  • Mang tán bột
  • Uống 8g mỗi lần với nước sôi và ít muối.

9. Chứng mộng tinh lâu ngày không khỏi

Bài thuốc:

  • Hương phụ: 500g
  • Phục linh (phục thần): 180g

Cách dùng:

  • Hương phụ mang ngâm 1 đêm với nước vo gạo, vớt ra và bỏ rễ
  • Tiếp tục ngâm với rượu, đồng tiện, nước muối, sữa bò, nước đậu đên trong 1 đêm
  • Vớt ra sấy khô, cho phục linh vào, rồi tán bột, trộn đều với mật ong viên mỗi hoàn 10g
  • Uống mỗi ngày 1 hoàn với nước muối pha loãng vào buổi tối.

10. Khai uất và điều kinh

  • Chia hương phụ thành 4 phần, ngâm riêng mỗi phần với dấm, rượu, nước tiểu trẻ em khỏe mạnh và muối.
  • Vớt ra sao khô nghiện thành bột mịn.
  • Dùng cho những người đau bụng kinh, tinh thần uất ức sinh ra kinh nguyệt không đều, vú trướng đau.

11. Chứng kinh nguyệt không đều

Bài thuốc:

  • Hương phụ: 9g
  • Hồng đường (đường đỏ): 20g
  • Ích mẫu: 20g

Cách dùng:

  • Nấu nước ích mẫu và hương phụ, cho sôi đều, lọc bỏ bã
  • Khi uống thêm đường
  • Dùng liên tục từ 3-5 ngày.

Trường hợp bị rong kinh, trĩ bị ra máu rỉ rả:

  • Mang hương phụ sao qua tán mịn
  • Uống 6g mỗi lần với nước bồ nếp hoặc nước cháo.

12. Chứng đau bụng kinh

Bài thuốc:

  • Hương phụ: 15g
  • Trần bì: 15g
  • Ngải diệp: 15g
  • Nguyệt quỳ hoa: 2 đóa

Cách dùng:

  • Tất cả các vị mang sắc uống
  • Có thể dùng 20g hương phụ và 10 ích mẫu sắc uống.

13. Điều trị kinh nguyệt không đều, viêm tử cung mãn tính, thấy kinh đau bụng, các chứng bệnh ở phụ nữ trước và sau sinh nở

Bài thuốc 1:

  • Hương phụ: 20g
  • Ích mẫu: 15g
  • Ngải diệp: 10g
  • Nhân trần: 15g

Cách dùng:

  • Cho 500ml nước và sắc tới khi còn 150ml
  • Uống trong ngày, ngày 1 thang.

Bài thuốc 2:

  • Hương phụ: 20g
  • Ích mẫu: 15g
  • Ngải cứu: 6g
  • Bạch đồng nữ: 8g

Cách dùng:

  • Đung với 300ml, đun sôi và giữ sôi 30 phút
  • Uống trong ngày, khi uống thêm đường vào cho ngọt
  • Muốn khi có kinh đều, thì uống trước 10 ngày dự đoán có kinh.

14. Trị đau dạ dày

Bài thuốc:

  • Hương phụ: 30g
  • Riềng: 15g

Cách dùng:

  • Mang tán bột mịn
  • Dùng 2 lần mỗi ngày với nước ấm
  • Mỗi lần 3g.

15. Chữa tiêu hóa kém:

Bài thuốc:

  • Hương phụ: 12g
  • Vỏ vối: 12g
  • Vỏ rụt: 16g
  • Chỉ xác: 12g
  • Vỏ quýt: 12g

Cách dùng:

  • Sao khô, sắc nước uống
  • Đối với người bị tiêu chảy bổ sung thêm 8g riềng và 12g búp ổi.

Món ăn chữa bệnh từ hương phụ

Canh bí đao hương phụ

Nguyên liệu:

  • Hương phụ: 12g
  • Bí đao: 500g

Cách chế biến:

  • Gọt vỏ bí đao, thái lát, nấu canh cùng hương phụ, nêm gia vị vừa ăn
  • Mỗi ngày 1 lần ăn, liên tục từ 5 – 10 ngày

Đối tượng dùng:

  • Người bị nhiễm độc thai nghén hoặc phù nề.

Thịt bò hầm ngải cứu hương phụ

Nguyên liệu:

  • Thịt bò: 250g
  • Ngải cứu: 12g
  • Diên hồ sách: 12g
  • Hương phụ: 10g

Cách chế biến:

  • Thịt bò rửa sạch thái lát
  • Tất cả dược liệu cho vào túi vải xô cùng 20g gừng tươi đã gọt vỏ ngoài, đập giập
  • Tất cả cho vào nước, đun sôi hạ nhỏ lửa cho tới khi chín nhừ
  • Bỏ túi bã thuốc, nêm gia vị vừa ăn
  • Mỗi ngày làm một lần, liên tục 5 – 7 ngày.

Đối tượng dùng:

  • Người bị rối loạn kinh nguyệt, kinh bị kéo dài 5 – 7 ngày hoặc 10 ngày, lượng kinh ít, kèm đau bụng dưới.

Kiêng kị khi sử dụng hương phụ

Tuy là thảo dược quý, nhưng đối với các trường hợp sau thì không nên dùng:

  • Người bị dị ứng với hương phụ hoặc bất cứ thành phần nào của bài thuốc
  • Người mắc chứng âm hư huyết nhiệt
  • Phụ nữ mang thai không được dùng.

Hương phụ có nhiều công dụng trong điều trị bệnh, tuy nhiên cần phải thận trọng trong sử dụng để hạn chế xảy ra tác dụng phụ.

Theo duocphamfansipan.com , quý bạn độc nên tham khảo ý kiến thầy thuốc hoặc người có chuyên môn trước khi dùng.

Bài viết cùng chuyên mục