Những công dụng chữa bệnh của cây mã đề thuốc quý trong vườn nhà

Cây mã đề, Những công dụng chữa bệnh của cây mã đề: Cây mã đề là loại cây thân thảo, phân bố ở rất nhiều khu vực trên thế giới, đặc biệt là ở những nước có khí hậu cận nhiệt hoặc nhiệt đới. Cây mã đề được xem là thảo dược quý có rất nhiều tác dụng đặc biệt đối với sức khỏe con người. Vì đây là loại cây khá dễ mọc nên đôi khi nhiều người nhầm tưởng đó là một loại cây cỏ dại. Tuy nhiên lại không có nhiều người am hiểu rõ về đặc tính cũng như công dụng chữa bệnh của loại cây này. Chính vì vậy, bài dưới sau đây sẽ tổng hợp thông tin cơ bản nhất về mã đề dành cho quý bạn đọc.

Cây mã đề là cây gì?

Cây mã đề có tên khoa học là Plantago asiatica L, họ Plantaginaceae. Trong dân gian, người ta hay gọi là cây rau mã đề, xa tiền, mã tiền á. Đây là một trong những loại cây vừa có tác dụng làm thực phẩm, vừa có tác dụng chữa bệnh có nguồn gốc tự nhiên vô cùng hiệu quả.

Cây mã đề là loài cây thân thảo, cao khoảng 10cm, lá mọc từ gốc và không có cuống. Lá mã đề có hình phiến như chiếc thìa, gân hình cung, đồng quy ở hai đầu.

Cây mã đề – cây thuốc quý trong vườn nhà – cay ma de

Cây mã đề – cây thuốc quý trong vườn nhà – cay ma de

Tuy nhiên trên thực tế, lá của loài cây này lại có thể được sử dụng như một loại rau ăn hàng ngày. Bên cạnh đó, mã đề còn là cây thuốc Đông y quý được sử dụng trong nhiều bài thuốc dân gian để chữa các bệnh liên quan tới hệ tiêu hoá, bài tiết…

Bạn nên xem thêm:

Cây mã đề mọc ở đâu?

Mã đề là loại cây mọc phân bố ở khắp các nơi trên thế giới từ Châu Âu, Châu Á, Châu Mỹ, Châu Phi… Ở Việt Nam, cây mã đề thường mọc dại và phân bổ rải rác ở tất cả các tỉnh thành nước ta.

Hiện nay, do nhận thấy giá trị về mặt y học cũng như kinh tế của cây mã đề mà một số địa phương cũng đã quy hoạch và thu hái cây để phục vụ nhu cầu làm rau và thuốc chữa bệnh.

Phân loại cây mã đề

Tùy thuộc vào đặc tính sinh trưởng và mục đích sử dụng mà cây phân chia thành cây mã đề nước và cây mã đề khô, trong đó:

Cây mã đề nước hay còn gọi là hẹ nước thuộc giống cây cỏ thủy sinh, mọc nhiều trong ao, hồ. Thân cây thường ngắn và không có thân, gốc, rễ ngập trong bùn. Lá của giống cây này mềm và có hình bầu dục, mọc thành cụm ở gốc.

Theo các chuyên gia nghiên cứu, cây mã đề nước ngoài tác dụng làm thực phẩm còn có công dụng chữa bệnh vô cùng hiệu quả. Thành phần trong cây có tác dụng giảm mỡ máu, hạ huyết áp, chữa béo phì, tăng huyết áp rất tốt. Ngoài ra, khi kết hợp với các loại thảo dược khác còn đem lại tác dụng thanh nhiệt, giải đọc, lợi niệu, tiêu viêm, long đờm, trị viêm họng, mát gan…

Cây mã đề khô là dạng cây được đem phơi khô nhằm mục đích sử dụng lâu dài. Một vài nghiên cứu chỉ ra rằng, đối tượng người bệnh hút thuốc lá thường xuyên nếu sử dụng trà mã đề hàng ngày sẽ giúp cải thiện tình trạng nghiện thuốc và hỗ trợ cai thuốc thành công đến hơn 80%.

Cách trồng cây mã đề

Cây mã đề là giống cây ưa sáng, chịu bóng, thích ứng với khí hậu và đất đai của hầu hết khắp các vùng trên cả nước. Ở các tỉnh như Lào Cai, Đà Lạt, mã đề mọc hoang rất nhiều bởi điều kiện ở đây thuận lợi cho cây phát triển. Hiện nay, có nhiều vùng sản xuất mã đề làm dược liệu Nghĩa Trai (Hưng Yên), Thanh Trì (Hà Nội), Tuy Hòa (Phú Yên).

Đất thích hợp để trồng cây mã đề phải là đất tơi xốp, không bị ô nhiễm. Trước khi trồng nên phơi ải đất, có thể bón vôi để khử trùng. Khi khi gieo hạt nên dùng phân bón lót giúp cây có dinh dưỡng phát triển.

Với hạt giống cây mã đề, bạn có thể tìm mua tại các cửa hàng bán hạt giống uy tín. Khi lựa chọn hạt giống nên lựa chọn hạt giống chất lượng, không sâu bệnh như vậy cây sẽ cho năng suất cao.

Thu hái và bào chế thuốc

Cây Bông mã đề được thu hái vào tháng 7 – 8, khi quả chín và lá phát triển tốt nhất.

Sau khi thu hái thì mang cây đi phơi hoặc sấy khô, loại bỏ các tạp chất (đất, bụi, côn trùng,…).

Đập vỏ để hát hạt, lọc qua rây rồi mang đi phơi hoặc sấy khô.

Nếu cần dùng lá thì có thể thu hái quanh năm, có thể dùng tươi hoặc khô đều được.

Bảo quản

  • Bảo quản dược liệu Bông mã đề ở nơi khô ráo, tránh độ ẩm cao, côn trùng.

Thành phần hóa học

  • Toàn thân cây Bông mã đề chứa một hoạt chất Glucozit hay còn gọi là Aucubin, Rinantin hoặc Aucubozit.
  • Trong lá Mã đề có chất nhầy, chất đắng, Carotin, Vitamin C, Vitamin K và yếu tố T.
  • Trong hạt chứa chất nhầy, Axit Plantenolic, Adnin và Cholin.

Cây mã đề có tác dụng gì?

  • Mã đề có rất nhiều tác dụng đối với sức khỏe, làm đẹp và đặc biệt là một số công dụng liên quan đến cai thuốc mà nhiều loại thuốc đắt tiền cũng không làm được. Mã đề được sử dụng để lợi niệu, thẩm thấp, mát gan, điều trị thấp nhiệt ở bàng quang, cường âm tích tinh.

Các tác dụng cụ thể như sau:

  • Lợi tiểu: Sử dụng nước sắc Mã đề có thể làm tăng lượng nước tiểu.
  • Tác dụng kháng sinh: Nước sắc Mã đề có thể ức chế một số vi trùng gây ra các triệu chứng nhiễm trùng ngoài da. Tán bột Mã đề đắp lên các nốt mụn nhọt có thể chữa mưng mủ và làm giảm viêm tấy.
  • Điều trị ho: Nước sắc Bông mã đề có thể trừ đờm, tác dụng có thể kéo dài đến 6 – 7 giờ.
  • Điều trị đái dầm hoặc đái nhiều ở trẻ em.
  • Điều chỉnh hơi thở: Hoạt chất Plantagin có tác dụng làm hưng phấn hệ thống thần kinh bài tiết niêm dịch của phế quản và ống tiêu hóa. Do đó, sử dụng Mã đề có thể điều chỉnh hơi thở sâu và nhẹ nhàng.
  • Chữa cao huyết áp: Sử dụng 20 – 30 g nước sắc Mã đề mỗi ngày có thể điều chỉnh huyết áp.

Những công dụng chữa bệnh của cây mã đề

  • Ngoài vai trò làm rau ăn hằng ngày, mã đề còn được biết đến như một bài thuốc quý trong dân gian. Theo quan điểm của Đông y, mã đề là loài cây có vị ngọt, hàn tính, không có độc và chứa nhiều tinh chất quý dùng để chữa các bệnh liên quan tới tiêu hoá, tiết niệu… như:

Mã đề giúp lợi tiểu

  • Tác dụng lợi tiểu của mã đề thể hiện ở việc nó giúp đẩy nhanh quá trình thông tiểu, hạn chế tình trạng bí tiểu ở một số trường hợp.

Mã đề giúp lợi tiểu – Những tác dụng của cây mã đề

Mã đề giúp lợi tiểu – Những tác dụng của cây mã đề

Để cải thiện tình trạng này, bạn có thể lấy khoảng 1 thìa cafe nhỏ hạt mã đề và đun lấy nước uống hàng ngày. Nếu không có hạt, bạn cũng có thể lấy lá để đun nước uống.

Cây mã đề chữa kiết lỵ

Để chữa kiết lỵ từ mã đề, bạn lấy một nắm lá mã đề tươi rửa sạch và đun với một nắm rau sam để lấy nước. Chia nhỏ và uống thành nhiều lần trong ngày để bổ sung nước cho cơ thể cũng như “cầm” tình trạng đi ngoài phân loảng.

Nước đun từ lá mã đề – cây mã đề

Nước đun từ lá mã đề – cây mã đề

Mã đề chữa phù thũng

Với các hiện tượng phù thũng tay, chân bạn cũng có thể sử dụng mã đề để đun lấy nước uống nhằm đẩy lùi tình trạng của bệnh. Phương pháp này được thực hiện bằng cách bạn lấy một nắm lá mã đề tươi, rửa sạch và cho vào sắc cùng vơi 1 ít vỏ bí xanh.

Sau khi bạn sắc xong, để nước cho hơi ấm rồi uống nhiều lần trong ngày. Uống nước sắc trong khoảng từ 3 – 5 ngày sẽ thấy đỡ hẳn.

Bạn có thể phơi khô lá mã đề để uống dần – cây mã đề

Bạn có thể phơi khô lá mã đề để uống dần – cây mã đề

Cây mã đề trị tiêu chảy trẻ em

  • Sử dụng 30g Xa tiền tử bọc vải sắc nước, sau đó thêm đường để điều trị tiêu chảy cho trẻ em. Tỷ lệ khỏi bệnh sau 1 – 2 ngày là 91.3%.

Điều trị tiêu chảy

  • Sử dụng Xa tiền tử, Bạch phục linh, Trư linh, Đảng sâm, Hương nhu mỗi loại 12g, Đăng tâm 2 g, sắc thành nước uống.
  • Hoặc sử dụng Xa tiền tử 16g, Sơn tra 10 g, sắc thành nước uống.
  • Ngoài ra, có thể sử dụng 3 – 6g bột Xa tiền tử hòa với cháo trắng kèm một ít đường để uống.

Trị đau sưng đỏ mắt do can nhiệt

Dùng Xa tiền tử, Mật mông hoa, Bạch tật lê, Thảo quyết minh, Long đởm thao, Khương hoạt, Hoàng cầm, Cúc hoa mỗi loại phân lượng bằng nhau, tán thành bột mịn. Mỗi lần dùng 10g hòa với nước cơm để uống, mỗi ngày 3 lần.

Chữa bệnh ho

Dùng 40 – 100g Bông mã đề sắc thành nước uống mỗi ngày.

Hoặc dùng Mã đề kết hợp Hoàng cầm, Ngư tinh thảo, Bối mẫu sắc nước uống có thể trị ho, thanh phế hóa đàm.

Để trị ho tiêu đờm dùng Xa tiền thảo 10g, Cam thảo, Cát cánh mỗi loại 2g đun sôi, nhỏ lửa với 400 ml nước trong 30 phút. Chia thành 3 lần uống trong ngày.

Trị rụng tóc

Dùng Mã đề phơi khô, đốt thành than, trộn với giấm đem ngâm khoảng 1 tuần. Sau đó dùng dung dịch bôi lên chỗ bị rụng tóc.

Chữa đau ngứa bộ phận sinh dục

Dùng một nắm lá Mã đề to, rửa sạch nấu lấy nước để vệ sinh bộ phận sinh dục thường xuyên.

Trị chốc lở ở trẻ em

Dùng một nắm lá Mã đề tươi mang đi rửa sạch, thái nhỏ và nấu cùng 100 – 150g giò sống, dùng ăn. Sử dụng liên tục vài ngày sẽ khỏi bệnh. Ngoài ra, sử dụng canh Mã đề giò heo thường xuyên có thể phòng ngừa bệnh chốc lở.

Trị chảy máu cam

Sử dụng rau Mã đề tươi, giã nát, hòa cùng một ít nước, vắt lấy nước cốt, dùng uống.

Ngoài ra, người thường hay chảy máu cam có thể nằm yên trên giường, đầu kê cao, dùng lá mã đề giã nhuyễn đắp lên trán kết hợp uống nước Mã đề. Sau vài ngày sẽ khỏi.

Trị nóng gan mật, người nổi mụn nhọt

Sử dụng một nắm lá Mã đề tươi và một miếng gan lợn to tầm một bàn tay, thái nhỏ, xào hoặc nấu thành canh dùng ăn kèm bữa cơm. Sử dụng liên tục 6 – 7 ngày sẽ thấy kết quả.

Hoặc có thể sử dụng một ít lá Bông mã đề tươi, giã nát đắp vào phần bị mụn, băng bó lại cẩn thận để điều trị mụn nhọt.

Lưu ý: Kiêng thức ăn cay nóng và không uống rượu bia hoặc chất kích thích để đạt hiệu quả điều trị tốt nhất.

Video cách sử dụng bông mã đề chữa bệnh

Lưu ý khi sử dụng dược liệu Bông mã đề

  • Phụ nữ mang thai cần thận trọng khi sử dụng lá Mã đề như rau sống.
  • Người già tiểu đêm nhiều, thận kém không nên sử dụng.
  • Người bị thấp nhiệt cần thận trọng khi sử dụng hạt Bông mã đề.
  • Người tiểu nhiều lần, táo bón, thận hư, dương khí hạ giáng, không có thấp nhiệt không nên sử dụng.
  • Kiêng các chất kích thích, thức ăn cay nóng, rượu, bia, cà phê, thuốc lá,… khi sử dụng vị thuốc Mã đề.

Ngoài những tác dụng chữa các bệnh kể trên, mã đề cũng còn được sử dụng trong những bài thuốc để chữa các bệnh khác như: chữa rụng tóc, chữa cao huyết áp, chữa ho tiêu đờm…

Tuy vậy, đây mới chỉ là các bài thuốc dân gian, chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu, chứng minh một cách cụ thể. Vì vậy, những tác dụng chữa bệnh này đôi khi chỉ đúng trong một bài trường hợp nhất định.

Bởi thế khi không may gặp phải các bệnh kể trên, bạn không nên tự ý sử dụng cây mã đề để làm thuốc trị bệnh mà nên tìm tới các bác sĩ chuyên khoa trước tiên. Chúc các bạn luôn có được một sức khoẻ tốt, cơ thể cường tráng không bệnh tật.

Duocphamfansipan.com không đưa ra các lời khuyên, chẩn đoán hay các phương pháp điều trị y khoa.

Bài viết cùng chuyên mục