Cây Hoa Đại và 6 Công dụng chữa bệnh đáng chú ý

Cây hoa đại loài cây rất phổ biến ở nước ta, thường được trồng ở chùa chiền và các lăng tẩm. Không chỉ là một loài hoa cây cảnh – hoa đại còn là một vị thuốc với nhiều tác dụng hay. Mời các bạn cũng đọc bài viết để tìm hiểu kỹ hơn về tác dụng của loài cây này nhé.

Một cây bút lớn trong văn học Việt Nam khi nói về hoa đại đã có những vần thơ như sau:

“Thơm ngát mùa sen trắng cổ thành
Về thăm xứ Huế chỉ mình anh
Lăng vua hoa đại rơi đầy lối
Chen bóng cành hoa, chỉ bóng mình”
(Về thăm xứ Huế – Chế Lan Viên)

Cây đại là gì

Cây đại thuộc họ Trúc đào, thân gỗ, vỏ xù xì, cây nhiều nhựa trắng và có nhiều màu hoa khác nhau (trắng, hồng, đỏ). Hoa đại thường có 5 cánh, trong đó, hoa trắng tâm vàng là loại được dùng trong y học.

Ở nước ta, cây đại hay bị nhầm lẫn với hoa sữa hay hoa ngọc lan bởi màu trắng, hương thơm đậm và quyến rũ. Các bộ phận của cây được dùng phổ biến trong làm thuốc là hoa, kế đến là lá, vỏ cây, nhựa và rễ.

Đặc điểm

Cây đại không những được trồng làm cảnh mà nó còn là loại thảo dược quý. Loài thực vật này có độ cao trung bình, cành to, mẫm.

Lá đại dày, nguyên, hai đầu đều hẹp nhọn, mặt nhẵn bóng, gân giữa nổi rõ, mọc so le khít nhau và thường mọc ở đầu cành.

Hoa đại có màu trắng, rất thơm, mặt trong ở phía dưới màu vàng. Quả đại hình trụ dài. Ở miền Bắc, loài hoa này thường nở trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 8 hàng năm.

  • Cây đại có nhiều tê gọi khác như: Miến chi tử, kê đản tử, bông sứ, cây hoa đại, hoa sứ trắng, bông sứ đỏ, hoa săm pa hay bông sứ ma.
  • Tên khoa học: Plumeria rubra L. var. acutifolia (Poir.) Bailey
  • Họ khoa học: Thuộc họ Trúc đào

Hình ảnh: Cây hoa đại đang ra hoa

Hình ảnh: Cây hoa đại đang ra hoa

Phân bố

  • Cây đại thường được trồng làm cảnh quanh chùa đền và các công viên bởi loài thực vật này có dáng đẹp, hoa thơm và một số bộ phận của cây còn được sử dụng để làm thuốc.
  • Ta có thể sử dụng phần vỏ trên thân cây đại bằng cách sao vàng hoặc cũng có thể phơi khô để dành. Vỏ rễ cũng dùng tương tự như vỏ thân. Hoa đại sau khi hái về cần được phơi khô, ngoài ra ta còn có thể dùng được cả nụ và lá tươi.

Thu hái

  • Cây đại được trồng vì có hoa đẹp, hương thơm ngát và mọc lâu năm. Người ta thường thu hái khi hoa mới nở, dùng tươi hay phơi khô đều được. Tuy nhiên, dùng hoa khô thường tốt hơn hoa tươi.

Bộ phận dùng

  • Vỏ thân, hoa (Cortex et Flos Plumeriae), lá tươi và nhựa tươi.

Thành phần hoá học

Hoa đại chứa trong mình các chất thuộc nhóm alcaloid và iridoid. Tinh dầu cũng chứa rất nhiều trong loại hoa này.

Các nhà nghiên cứu còn tìm thấy các bộ phận khác trên cây đại còn chứa các hợp chất như:

  • Vỏ thân: Có chứa hoạt chất glucozit
  • Nhựa cây: Có chứa axit plumeric C10H14O6
  • Rễ và lá: Có chứa hoạt chất Plumierit

Vị thuốc hoa đại

Tính vị: Vị ngot, tính bình

Quy kinh: Kinh Phế

Lợi ích chữa bệnh đem lại từ cây đại

Theo nghiên cứu thì cây hoa đại có tác dụng giúp ích trong hạ huyết áp và không làm giãn mạch.

Các bộ phận của cây này đều có khả năng chữa bệnh. Hoa đại có công dụng giúp tiêu đờm, trừ ho, thanh nhiệt, lương huyết và trừ thấp. Còn phần nhựa mủ mang lại khả năng sát trùng và tiêu viêm hiệu quả.

Liều lượng và cách dùng

Trước khi dùng phần vỏ cần phải cạo bỏ đi lớp bần, thái mỏng, sao thơm rồi sắc uống. Phần hoa, lá thì thường phát huy công dụng trong các bài thuốc đắp. Còn phần nhựa thường được dùng để bôi lên các vết thương bên ngoài da.

Tùy vào từng bộ phận ở loài cây cũng như công dụng của chúng mà ta sử dụng liều lượng khác nhau. Ví dụ như khi nhuận tràng thì dùng từ 3 đến 6g, để xổ thì dùng từ 8 đến 16g và phần hoa thì nên dùng từ 12 đến 20g.

Độc tính

Loại cây này có độc tính nên cần hết sức thận trọng khi sử dụng.

Ta không được nuốt phần nhựa của cây đại vì nó có chứa trong mình độc tố.

Phần vỏ và rễ của cây đại cũng hơi độc nên cần lưu ý về liều lượng cũng như tránh việc lạm dụng vị thuốc này.

Cây đại có mấy loại

Cây Đại có gồm các loại cây đại hoa đỏ, và cây đại hoa trắng… với những nét đẹp riêng nhưng đều mang đến công dụng cao cho con người.

Riêng cây đại được chia làm 3 loại khác nhau theo đặc điểm nhận biết là màu sắc của hoa, gồm: cây đại hoa đỏ, cây hoa đại hoa trắng và cây hoa đại hoa màu hồng. Tuy nhiên phổ biến ớ phía bắc là cây đại hoa trắng và cây đại hoa đỏ.

Công dụng của hoa đại là gì ?

Hoa đại có mùi thơm nhẹ, tính bình, có chứa tinh dầu và dùng tươi hay khô đều được (nhưng dùng khô sẽ tốt hơn). Nước sắc hoa đại được uống như trà với công dụng:

  • Trừ ho, tiêu đờm
  • Thanh nhiệt
  • Hạ sốt
  • Chống viêm
  • Giảm đau
  • Giảm say nắng…,
  • Điều trị tiểu đường
  • Hạ huyết áp mà không làm giãn mạch máu.

Đối với các ung nhọt hay vết loét, hoa đại được đem hơ qua lửa cho héo rồi giã nát, sau đó trộn với dầu oliu và đắp lên vùng da bị tổn thương.

Cách dùng hoa đại

  • Liều dùng: 15g – 20g khô/ngày. Cách dùng hoa đại rất đơn giản, bằng cách pha hãm với nước sôi để dùng hàng ngày.

Công dụng của lá cây đại

Trước tiên cần phải kể đến là lá cây đại trắng được dùng để điều trị hen suyễn khá hiệu quả. Theo đó, người ta chiết xuất dược chất từ lá hoặc bằng dùng lá làm thành thuốc lá để hít (lá thái mỏng, phơi khô, quấn điếu rồi đốt và hít).

Bên cạnh đó, lá cây đại còn được giã nát, nấu thành cao để đắp vào chỗ trầy da, chảy máu. Nếu bị bong gân, có thể dùng lá đại giã nát rồi cho thêm chút muối vào để đắp lên. Sau đó, tiếp tục lấy lá đại hơ lửa rồi giã nát để đắp thêm một lớp bên ngoài nữa thì bệnh sẽ chóng lành.

Công dụng của vỏ cây đại

Vỏ cây đại có vị đắng, tính mát, hơi có độc. Khi dùng, người ra tách từng mảnh vỏ và cạo bỏ lớp xừ rồi thái mỏng, phơi khô, sau đó sao lên cho có mùi thơm và sắc uống. Vỏ cây đại trắng có tác dụng:

  • Tiêu viêm
  • Nhuận tràng
  • Xổ giun
  • Điều trị bệnh lậu, hoa liễu
  • Điều trị tiêu chảy và thủy thũng…

Ngoài ra, dùng vỏ cây đại nấu lên để lấy nước tắm và xoa chỗ da bị ghẻ cóc cũng sẽ giúp bệnh giảm dần. Bên cạnh đó, chiết xuất vỏ cây đại còn được dùng làm thuốc mỡ điều trị nấm với tỉ lệ chữa khỏi là 75% (theo trang stuartxchange.org).

Công dụng của nhựa cây đại

Nhựa cây đại có màu trắng, có độc nhưng thoa lên da sẽ giúp tiêu viêm, sát trùng, trị ghẻ lở, viêm tấy… Ở quê tôi, những người lớn tuổi thường nhắc con cháu dùng nhựa cây đại tra vào vết ong đốt, đợi khi nhựa khô thì gỡ ra. Bằng cách này có thể kéo lấy phần kim của ong (còn sót lại) trong da ra ngoài và giảm đau nhức, sưng tấy ở vùng da bị đốt.

Đối với tình trạng đau răng, dùng tăm bông tẩm nhựa cây đại rồi để vào chỗ răng đau (ngậm rồi nhổ bỏ) thì cơn đau sẽ giảm ngay (dù không triệt để điều trị đau răng).

Nhựa cây đại dùng điều trị chai chân (chai gót chân) bằng cách dùng nhựa cây đại bôi vào gót chân.

Công dụng của rễ cây đại

Rễ cây đại trắng hơi có độc, vị đắng, tính mát. Đối với tình trạng chân răng sưng đau, chỉ cần dùng rễ cây đại ngâm rượu rồi ngậm thì cơn đau sẽ giảm (tuyệt đối không được nuốt).

Một số bài thuốc từ cây đại

Bài thuốc chữa đau răng

  • Thành phần: 12 đến 20g vỏ rễ đại ngâm với 200ml rượu trong khoảng 30 phút.
  • Cách dùng: Dùng ngậm 2 lần mỗi ngày rồi nhả ra, tuyệt đối không được nuốt.

Dùng để chữa viêm tấy, lở loét tay chân

  • Thành phần: Nhựa của cây đại.
  • Cách dùng: Bôi lên vùng da bị tổn thương cho đến khi lành bệnh.

Bài thuốc chữa sai khớp, bong gân, mụn nhọt

  • Thành phần: Lá đại đã được rửa sạch.
  • Cách dùng: Giã nát phần lá tươi vừa chuẩn bị rồi đắp lên vùng bị đau nhức và tổn thương.

Bài thuốc chữa thoái hóa cột sống lưng

Thành phần: Lá đại đã được rửa sạch và muối

Cách dùng:

Với bài thuốc này, bạn tiến hành với các bước như sau:

  • Đem 1 nắm lá cây đại rửa sạch.
  • Bỏ vào cối giã cùng 1 chút muối.
  • Lấy 1 lá đại khác hơ nóng.

Đắp phần bã thuốc đã giã lên vùng bị đau nhất rồi lấy lá đã hơ nóng đắp trùm lên.

Dùng vải cố định lại.

  • Cho đến khi khỏi bệnh thì cần áp dụng phương pháp này từ 1 đên 3 lần hàng ngày.

Bài thuốc giúp an thần, giảm huyết áp

  • Thành phần: 100g hoa đại khô, 50g hoa cúc vàng khô, 50g hoa hòe và 50g hạt huyết minh.
  • Cách dùng: Dùng tất cả nguyên liệu đã sao vàng, tán thành bột và chia thành nhiều gói, mỗi gói 10g.

Mỗi ngày dùng 1 đến 2g pha như nước chè và uống hết trong ngày.

Chữa táo bón – giúp nhuận tràng

  • Thành phần: 4 đến 5g vỏ thái mỏng
  • Cách dùng: Sử dụng nguyên liệu đã chuẩn bị đem sao thơm, sắc với 200 ml nước, chia làm 3 lần uống trong ngày.

Hoặc ta cũng có thể sử dụng phương pháp sau:

  • Thành phần: Vỏ đại và cám gạo, mỗi loại 50g
  • Cách dùng: đem nguyên liệu đã chuẩn bị đi sao vàng, tán nhỏ rồi rây thành bột mịn, trộn với hồ làm viên 0,5g. Người trưởng thành dùng 15 viên mỗi ngày, trẻ em 5 đến 9 tuổi uống 5 viên, 10 đến 15 tuổi uống 10 viên.

Chia thuốc uống làm 2 lần với nước đun sôi để nguội (lưu ý: không dùng nước chè sẽ làm giảm hiệu quả của thuốc).

Ngoài ra, trong dân gian có thể còn lưu truyền các bài thuốc chữa bệnh bằng lá đại khác, bạn có thể tìm hiểu và áp dụng thử.

Kiêng kị khi sử dụng cây đại

Không nên sử dụng các vị thuốc có nguồn gốc từ cây đại trong các trường hợp sau:

Không dùng cho bệnh nhân đang mang thai, phụ nữ đang cho con bú, trẻ em…

Không dùng cho người bệnh có tiền sử dị ứng và mẫn cảm với thảo dược hoặc bất cứ thành phần nào của cây đại.

Ta nên tham khảo ý kến của thầy thuốc trước khi sử dụng vì các bộ phận của cây đại có thể tương tác với một số loại thuốc. Dù cho đó là thuốc kê toa, không kê toa, thuốc đông y hay thực phẩm chức năng.

Những thông tin ở trên về cây hoa đại mà Dược Phẩm Fansipan đề cập chỉ mang tính chất tham khảo, người bệnh trước khi sử dụng phải tìm hiểu thật kỹ.

Tốt nhất là nên tham khảo ý kiến của bác sĩ, người có chuyên môn trước khi sử dụng để loại cây này phát huy những hiệu quả tốt nhất mà không đem đến những tác động xấu cho người sử dụng.

Bài viết cùng chuyên mục